ABD-İran arasında nükleer denetim ve Hürmüz Boğazı gerilimi

ABD-İran hattında diplomasi arayışları restleşmelerin gölgesinde sürüyor. Washington, İran'ın nükleer denetimi kabul ettiğini, Hürmüz Boğazı'ndan geçiş ücreti almayacağını öne sürdü. Tahran ise nükleer tesislerini açmayacağını ve balistik füze programını ABD ile müzakere etmeyeceğini duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump, "İran'ın, nükleer tesislerini Uluslararası Atom Enerjisi'nin denetimine açacağı" açıklamasına karşı Tahran'dan yalanlama geldi. Trump buna karşılık, "Acelesi yok" diyerek denetçilerin uygun bir zamanda sahada olacağını öne sürdü.

Trump, “İçeride bize söylediler; elimizde yüzde 100 denetim sözü var. Eğer haklı olsalardı, görüşmeleri şu an iptal ederdim.” dedi. 

İran Dışişleri Bakanlığı, "Saldırılarda hasar görmüş nükleer tesisleri denetçilere açma gibi bir planlarının olmadığını" belirtmişti.

Bunun ardından Trump da sosyal medyadan "İran uzun bir süre boyunca, sonsuza kadar, en üst düzeyde nükleer denetimlere tam ve eksiksiz şekilde rıza göstermiştir." ifadelerini kullanmıştı.

TAHRAN'DAN WASHİNGTON'A FÜZE RESTİ

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da arabulucu Pakistan'ı ziyaret etti. Pezeşkiyan uçağına havada Pakistan savaş uçakları eskortluk etti. Pezeşkiyan, başkent İslamabad'da Başbakan Şahbaz Şerif'le bir araya geldi.

İkili, ortak basın toplantısında, ABD ile mutabakatta yer almayan İran'ın balistik füze programına ilişkin konuştu.

Pezeşkiyan, "Füzelerimiz meselesi, mutabakat zaptında yer almamaktadır ve asla da yer almayacaktır. Eğer öz savunmamız için olan füzelerimiz olmasaydı; İsrail ve Amerika, Gazze'ye yaptıkları gibi genç, yaşlı demeden İran'a da saldırırdı. Sonuç olarak, savunma kapasitemiz hakkında hiçbir koşulda hiç kimseyle asla müzakere etmeyeceğiz." dedi. 

Pakistan Başbakanı Şerif de müzakerelerde füze konusunun gündeme gelmediğinin altını çizdi.

HÜRMÜZ'DE “GEÇİŞ ÜCRETİ” GERİLİMİ

Taraflar arasındaki bir başka anlaşmazlık noktasıysa Hürmüz Boğazı'ndan transit geçişler.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Körfez ziyaretin ilk ayağı olan Birleşik Arap Emirlikleri'nde "uluslararası hukuku ileri sürerek Hürmüz'den geçiş ücreti alınmacağını" söyledi. Rubio ayrıca, İran'ın vekil güçlerinin, füze fırlatmaya devam ederken çatışmaların dinmeyeceğine vurgu yaptı ve bunu uygun zamanda gündeme getireceğini aktardı.

İranlı müzakereciler ise Umman'da üst düzey temaslarda bulundu. Ortak açıklamada, Hürmüz'ün yönetimi ve verilen hizmetlerden ücret alınması konusunda çalışma yürütüleceği ifade edildi.

Umman Ulaştırma Bakanlığının sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan geçişlere dikkat çekildi.

Umman Sultanlığının, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) ile koordinasyon içinde gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini sağladığına işaret edilen açıklamada, Umman'ın Hürmüz Boğazı'na ilişkin sorumlulukları ve boğazın küresel ekonomi açısından taşıdığı öneme vurgu yapıldı.

Açıklamada, uluslararası ve deniz hukukuna bağlılıklarının yanı sıra ABD-İran arasında sonuç veren çabalar doğrultusunda Hürmüz Boğazı'nda bir ücret uygulamaksızın gemilerin geçişini sağladıkları ifade edildi.

Umman Sultanlığının bu çerçevede IMO ile koordinasyon halinde çalıştığı kaydedilen açıklamada, tüm gemiler için Hürmüz Boğazı'nda geçici bir deniz koridoru kullanım seçeneği üzerine IMO ile koordinasyon sağladıkları belirtildi.

Açıklamada, bu koridordan geçiş yapmak isteyen gemilerin, gerekli koordinasyonu IMO ile sağlamaları gerektiği bilgisine yer verildi.